UNIEKE VONDSTEN VAN DE TRECHTERBEKERCULTUUR
IN DALFSEN

5000 jaar oude vondsten uit Dalfsen geven nieuwe in zichten  

Vechtdal Centraal - woensdag 20 mei 2015

www.vechtdalcentraal.nl/article.php?action=showarticle&id=50773

Zie ook de bijlage rechts het artikel uit het DvhN van 21 mei 2015 

 
Archeologen hebben in Dalfsen een compleet grafveld uit de Steentijd ontdekt, het grootste van West-Europa en een unicum voor Nederland. Maar liefst 120 graven met spectaculaire grafgiften en zelfs een aarden monument uit de tijd van de Hunebedbouwers zijn blootgelegd.

 
De ontdekking van resten van een huis vlak naast de begraafplaats en langs een 5000 jaar oude weg, is eveneens een primeur voor Nederland. Dit onderzoek werpt nieuw zicht op de ‘oer-Nederlander’, de eerste mensen die zich hier permanent vestigden en niet langer als jager-verzamelaar rondtrokken. Een open dag, een presentatie, een website en een app maken de vondsten zichtbaar voor publiek.
 
In het Overijsselse Dalfsen zijn 120 van de tot nu toe zeer zeldzame Trechterbekers opgegraven, de naamgevers van de cultuur waartoe deze Steentijdmensen worden gerekend. Andere grafgiften zijn stenen bijlen, vuurstenen pijlpunten en messen en twee barnstenen kettingen. Het grafveld meet 120 bij 20 meter. Bijzonder is het centraal gelegen aarden monument, nu zichtbaar als een ovale greppel van 30 bij 4 meter, dat een imponerende aanblik moet hebben geboden. De huisplattegrond werd in de directe omgeving van het grafveld opgegraven.
 
Oer-Nederlanders
De periode tussen 3400 en 2700 voor Chr. wordt de tijd van de Trechterbekercultuur genoemd, in de canon van de Nederlandse geschiedenis ‘de eerste boeren’. Deze mensen gaven als eerste in Noord-Nederland hun zwervend bestaan als jager-verzamelaar op om boer te worden. Zij hebben hun stempel op het Nederlandse landschap gedrukt. In Drenthe vinden we de hunebedden als tastbaar overblijfsel, in Overijssel krijgen we nu voor het eerst de resten van een hele gemeenschap in beeld.
 
Nieuw wetenschappelijk inzicht
De archeologen van ADC ArcheoProjecten zijn samen met studenten van de Rijksuniversiteit Groningen, de hogeschool Saxion en The Missing Link maanden bezig geweest om de graven te documenteren en de vondsten te bergen. Prof. Dr. Daan Raemaekers (hoogleraar aan de Rijksuniversiteit van Groningen) spreekt over een unieke ontdekking: ‘Het is een vondst die je misschien eens in de 50 jaar aantreft en die onze kijk op deze periode blijvend zal veranderen’.
 
Vondsten belangrijk voor Dalfsen en Nederland
Burgemeester Han Noten laat weten: “We zijn enorm verrast door de prachtige vondsten! Dalfsen blijkt door oer-Nederlanders bewoond te zijn geweest”. “Ondanks het vooronderzoek is het aanzienlijk mooier en uitgebreider dan gedacht”. De vondsten laten zien hoe lang hier al gewoond wordt en hoe belangrijk de rivier De Vecht ook toen al was. De waarde voor Dalfsen, en het nationaal en zelfs internationaal belang is enorm groot. Ook voor het Hunebeddencentrum en het Drents Museum is dit een spectaculaire vondst.”
 
Gebruiken en beleven
De opgedane wetenschappelijk kennis wordt weer zichtbaar en beleefbaar gemaakt voor de bewoners van de nieuwe woonwijk. Met hulp van de provincie Overijssel, wordt het verhaal van deze bijzondere plek gebruikt om een mooiere ruimte en een grotere sociale cohesie tussen de nieuwe bewoners vorm te geven. Dalfsen koppelt het verhaal van de plek aan de toekomst van de plek.
 
The Missing Link heeft hiervoor onder meer TimeTravel Dalfsen ontwikkeld. Met deze streetview app van het verleden is het mogelijk met een smartphone, op de plaats zelf, naar het verleden, het heden en zelfs de toekomst van de plek terug te reizen. (Download hiervoor TimeTravel Dalfsen in de App Store of Google Play Store).
 
Daarnaast is op basis van het verhaal van de vondsten een zg. “verhaallijn” gemaakt met het thema “Naoberschap”, samen met de bewoners.. Die verhaallijn is gebaseerd op een authentieke gebiedsidentiteit en vormt de rode draad voor de ontwikkeling van de woonwijk. Hierdoor wordt Oosterdalfsen een plek met een eigen gezicht, die heel diep is geworteld in de tijd. Voor meer beleving, delen en toevoegen is er ook een website: http://oosterdalfsen.timelink.eu
 
De bewoners van Dalfsen en andere geïnteresseerden kunnen donderdag 28 mei van 16.00 tot 19.00 uur een kijkje nemen op de locatie van de opgraving. Prachtige vondsten en mooie verhalen worden dan gepresenteerd.


Vondsten Trechterbekercultuur in Dalfsen  
Hein Klompmaker van het Hunebedcentrum: "Een hele mooie toevalstreffer"

Bron: www.rtvdrenthe.nl/nieuws/unieke-vondsten-nieuw-grafveld-van-oer-nederlander
 

Een toevalstreffer, zo noemt directeur Hein Klompmaker van het Hunebedcentrum in Borger de vondst van het grafveld van de hunebedbouwers bij het Overijsselse Dalfsen. "Maar wel een hele mooie toevalstreffer."
 
Geen hunebedden bij Dalfsen, maar wel het grootste grafveld dat ooit in Noordwest-Europa is ontdekt. Klompmaker heeft de vindplaats nog niet bezocht, maar gaat dat snel doen. "Als het klopt dat het grafveld van de hunebedbouwers is, dan is het een vrij unieke situatie", zegt Klompmaker. "Er is nog nooit eerder een permanente vestiging uit de hunebeddentijd in Nederland gevonden."
 
Trechterbekervolk
De hunebedbouwers, ook wel trechterbekervolk genoemd, leefden 5.500 jaar geleden. In Nederland zijn ze bekend dankzij de Drentse en Groninger hunebedden. Onderzoekers zijn al jaren op zoek naar archeologische vondsten van de hunebedbouwers.
 
Klompmaker: "Over volken uit bijvoorbeeld de bronstijd is vrij veel bekend, maar over de hunebedtijd weten we weinig. Als er nu bijvoorbeeld een tand van een hunebedbouwer wordt gevonden, dan zouden wij daaruit DNA-materiaal kunnen halen en zo veel meer van dit volk leren."
 
Bij toeval
Het grafveld bij Dalfsen is bij toeval door archeologen gevonden, omdat de gemeente op deze plek woningen en bedrijven wil vestigen. 


Nederlandse heide 3000 jaar ouder dan gedacht

Bron: Thijs Van Beusekom - www.vroegevogels.vara.nl

Tot nu toe werd altijd aangenomen dat heide sinds de Middeleeuwen deel uitmaakt van ons Nederlandse landschap. Nieuw onderzoek schijnt echter een heel ander licht op deze soort vegetatie. Zo’n 5000 jaar geleden dwaalden Nederlandse herders namelijk al met hun kudde over dit soort gronden.

Pollenonderzoek

Deze conclusie werd getrokken na een samenwerkend onderzoek van de biologe Marieke Doorenbosch en de Faculteit Archeologie in Leiden. Doorenbosch onderzocht stuifmeel van de hazelaar dat bewaard is gebleven in de vele grafheuvels die nog te vinden zijn in Nederland. Door pollenonderzoek was zij in staat de omgeving van de grafheuvels te reconstrueren en kon zij vaststellen welke bomen en planten er zo’n 5000 jaar geleden bloeiden.

 

Grafheuvels

Grafheuvels zijn de meest talrijke archeologische monumenten van Nederland. Ze geven ons vaak inzicht in de geschiedenis van het landschap . De oudste grafheuvels gaan terug tot 2900 v. Chr. en zijn vaak nog steeds zichtbaar als lage heuvels. Nu zijn er nog zo’n 3000 graven bekend in Nederland, maar vroeger moeten dit er veel meer geweest zijn. Ons land was toen bezaaid met de heuvels. Om onderzoek naar deze monumenten te doen, is speciale toestemming nodig. Doorenbosch kreeg dit en deed een spectaculaire vinding.  

Heidevelden al veel eerder in Nederland

Aan de hand van het gevonden stuifmeel moest Doorenbosch concluderen dat de grotere heidevelden in Nederland al veel eerder bestonden dan tot nu toe werd aangenomen. Haar resultaten lieten zien dat de meeste – zo niet alle – grafheuvelvelden in de hei lagen. Dit betekent automatisch dat de heidevelden niet in de Middeleeuwen ontstonden, maar al ver daarvoor. Daarnaast betekent dit ook dat er nu al zo’n 5000 jaar ‘heidemanagement’ plaatsvindt. Al in 2900 v. Chr. zwierven er op grote schaal herders, schapen en runderen rond op de Nederlandse heide. Het was al langer bekend dat heide al voor de Middeleeuwen bestond. Maar dat het op zo’n grote schaal was, is een nieuwe ontdekking.


Excursie naar de opgraving in Nordhorn (Dtl.), leerzaam en een succes!

Een gezelschap van leden van de DPV, AWN Noord, AWN Twente, Terpenvereniging en Fries Wurkverband, werd op zaterdag 25 april de opgraving bij Nordhorn beziocht, Het betrof bewoning op de oevers van de Vecht in de Midden-IJzeretijd. Er is zijn op de bezochte locatie o.a. een woonstalhuis en veel spiekers aangetroffen. Veel was opgeruimd. Er werden paalgaten getoond van een klein gebouw. Voorts waren scherven aanwezig (ca 3e eeuw) en was een bodemprofiel schoongemaakt. Het profiel toonde een flink esdek, een stuifzandlaag en daaronder bewoningssporen in dekzand. Geen podzol. Opkomst was groot (ca 40 mensen). Geheel viel me persoonlijk wat tegen.

Archeologe, Frau Jana Fries, van het Landesamt für Denkmalpflege in Oldenburg, gaf een heldere inleiding. We leerden eerst wat over de Duitse methodes van archeologisch bodemonderzoek. Voor dat er gebouwd mag worden wordt er, zoals ook in Nederland, eerst een proefonderzoek gedaan. Men neemt een graafmachine en legt daarmee om de twintig meter een lange strook bloot tot op een eventueel interessant vlak. Op grond van het gevondene kan er daarna een groter onderzoek geëntameerd worden. Dat kan dan gebeuren door het Landesambt zelf of door particuliere bedrijven.

(Met dank aan Ben Westerink en Wicher Jansen, beiden DPV). 


 

 




 


Prehistorische nederzetting bij Noord-Sleen

Het Dagbad van het Noorden schrijft op 21 april 2015 dat bij archeologisch onderzoek op een bouwplaats in Noord-Sleen is een prehistorische nederzetting gevonden. Het gaat om meerdere boerderijen en opslagschuren (‘spiekers') uit de bronstijd en ijzertijd.
Op de vindplaats aan de Zweeloerstraat wordt een nieuwe melkveehouderij gebouwd. Omdat in de omgeving in het verleden aan meer archeologische vondsten zijn gedaan laat de gemeente Coevorden bij bouwwerkzaamheden standaard archeologisch onderzoek doen.
In het gele zand van de bouwplaats tekent zich een verzameling donkere paalgaten af. Daaraan valt af te zien dat er ooit meerdere gebouwen hebben gestaan. Het grondprofiel is inmiddels weer toegedekt.
Die ontdekking sluit aan bij eerdere archeologische vondsten rond Noord-Sleen, zoals grafheuvels, een urnenveld, twee hunebedden en ‘raatakkers', prehistorische akkercomplexen ook wel ‘celtic fields' genoemd.
Voor meer informatie en foto's zie: www.dvhn.nl/nieuws/drenthe/prehistorische-nederzetting-bij-noord-sleen-12476773.html


UNESCO status Geopark de Hondsrug weer een stap dichterbij

Het voorstel van het Global Geoparks Network en de afdeling Earth Science van Unesco om een Unesco status te krijgen voor alle erkende Global Geoparks is  21 april overgenomen door  de UNESCO Executive Board in Parijs. Er is nu dus nog een stap te gaan.

Alle voorstellen zijn goedgekeurd en de 111 erkende Global Geoparks zullen een  UNESCO status krijgen als de Algemene Vergadering van the UNESCO in november dit jaar instemt met dit besluit van de Executive Board. Zij worden dan officieel UNESCO Global Geoparks.

Naast het programma werelderfgoed komt er een apart programma voor geoparken.
Voor Geopark de Hondsrug is het verkrijgen van de UNESCO status een bijzondere erkenning voor het Hondsruggebied. Verwacht wordt dat deze status ook een economische spin-off  zal geven voor het gebied.
Op 5  september 2013 heeft het Europese Geopark Netwerk besloten dat Geopark de Hondsrug de status van Geopark krijgt. Het Hondsruggebied werd daarmee het eerste Geopark van Nederland. De combinatie van boeiende geologie, een bijzonder landschap en de opvallende invloed van de mens daarop maakt het de status meer dan waard. Geopark de Hondsrug is nu lid van het European Geoparks  Network en het Global Geoparks Network. Beide netwerken werken nauw samen met UNESCO, maar de aparte status is er nu nog niet. 


Markante leestekens in het landschap 

Over de Papeloze Kerk en een gewapend hunebed in Drenthe

Hunebedden behoren tot de markanste leestekens in het Nederlandse landschap. Niet alleen omdat grote stenen in ons land zeldzaam zijn, maar ook omdat ze 'oer' zijn, alsof ze er voor de eeuwigheid liggen. De werkelijkheid blijkt genuanceerder. Lees het hier als bijlage gevoegde boeiende artikel van Marcel van Ool. Het artikele is gepubliceerd in het tijdschrift "Monumentaal" van april 2015. Zie voor abonnementen etc. van Monumentaal www.monumentaal.com


Oudste Friese boerderij gevonden


In Reahûs (FR) is mogelijk de oudste Friese boerderij van het Noordzeegebied teruggevonden.

Het houten bintwerk van de boerderij van Fam. Van der Hoff dateert uit 1595.

,,Het is de oudst bekende Friese schuur in het hele Noordzeegebied tussen Frankrijk en het voormalige Oost-Duitsland", zo vertelt onderzoeker Borghaerts.

Eiken of grenen

Rond 1600 ging men voor de bouw van boerderijen over op grenen. Daarvoor gebruikte men eikenhout, maar dat werd rond die tijd schaars. Dat het dekbalkgebint en het onderste deel van het gestapelde spant juist van eikenhout zijn gemaakt, geeft aan dat de boerderij vóór 1600 moet zijn gemaakt. Alleen in de nok van de boerderij zit grenen. Het eiken bintwerk is bijzonder gaaf en geeft aan hoe duurzaam eikenhout is.

Houtmonsters van de boerderij

In samenwerking met de Duitse wetenschapper Erhard Pressler doet Borghaerts al geruime tijd onderzoek naar de ouderdom van de boerderijen in de Greidhoeke. Zo worden er houtmonsters van het bintwerk onderzocht. Aan de hand van de jaarringen kan de ouderdom van het hout worden vastgesteld.


Symposium “Werk van eeuwen”

Ter gelegenheid van het verschijnen van het boek 'Werk van eeuwen: gesprekken met Tjalling Waterbolk 'organiseert de Waddenacademie een symposium op 29 mei 2015 in het Drents museum te Assen.


Tijdens dit middagsymposium geven vooraanstaande wetenschappers en spraakmakende vertegenwoordigers van non-gouvernementele organisaties een beeld van de grote wetenschappelijke en maatschappelijke opgaven die het werk van Waterbolk domineerden, op het gebied van archeologie, landschapsgeschiedenis, en natuur- en landschapsbehoud in Noord-Nederland. Meindert Schroor, directielid van de Waddenacademie en verantwoordelijk voor de portefeuille Cultuurhistorie is de moderator van de middag. Het publiek wordt van harte uitgenodigd met de sprekers in discussie te treden over de toekomst van deze vakgebieden. Eregasten deze middag zijn Tjalling en Mien Waterbolk.
 
Locatie: Drents Museum, Brink 3, 9401 HS Assen
Tijdstip: 14:30-17:00 uur
 
Programma symposium 'Werk van eeuwen'

Boekpresentatie en symposium
29 mei 2015 | 14.30 – 17.00 uur
Drents Museum | Assen
Moderator
Meindert Schroor, Waddenacademie

Programma
14.30 uur ontvangst met koffie/thee
15.00 uur welkom, Meindert Schroor (Waddenacademie)
Werk van eeuwen. De toekomst van…
15.10 uur de Nederlandse Jeugdbond voor Natuurstudie
Mara de Pater (NJN, voorzitter)
15.25 uur onderzoek van het Noord-Nederlandse landschap
Theo Spek (Rijksuniversiteit Groningen)
15.40 uur archeologisch onderzoek tussen Hunze en Eufraat
Daan Raemaekers (Rijksuniversiteit Groningen)
15.55 uur onderzoek van archeologie en nazisme
Martijn Eickhoff (NIOD)
16.10 uur natuur- en landschapsbescherming in Noord-Nederland
Eric van der Bilt (Stichting Het Drentse Landschap)
16.25 uur aanbieding door Jos Bazelmans van Werk van eeuwen aan
Tjalling Waterbolk en Mien Waterbolk-Van Rooijen
16.30 uur dankwoord Tjalling Waterbolk
16.40 uur slotwoord
Jouke van Dijk, voorzitter Waddenacademie
16.50 uur aansluitend borrel

Inschrijven:
In eerste instantie staat inschrijving voor het symposium open voor genodigden. Vanaf 1 mei kunnen andere belangstellenden zich inschrijven. Bent u geïnteresseerd, dan kunt u uw belangstelling alvast kenbaar maken via secretariaat(at)waddenacademie.nl. U ontvang dan een mailtje wanneer de inschrijving opent.
 


Werk van eeuwen gesprekken met Tjalling Waterbolk

Het boek: Werk van eeuwen gesprekken met Tjalling Waterbolk, is een tot boek uitgesponnen interview. Het geeft een gedetailleerd verslag van de jeugd en het werkzame leven van de belangrijkste archeoloog uit de tweede helft van de 20ste eeuw, Tjalling Waterbolk (1924).

In het boek komen zijn jeugd in het Drentse Havelte, zijn opleiding aan de Universiteit Groningen, zijn opvolging van Van Giffen en zijn hoogleraarschap (1954-1987) aan de orde. Een fotokatern met uniek beeldmateriaal weerspiegelt Tjallings Werk van eeuwen.
 
Het boek Werk van eeuwen, gesprekken met Tjalling Waterbolk,
is vanaf 29 mei 2015 verkrijgbaar.
Auteurs: Jos Bazelmans en Jan Kolen
Vormgeving: Albert Rademaker
Omvang: 240 pagina’s
Winkelprijs: € 24,95
ISBN: 97890-23254-164
Uitgegeven door: Koninklijke van Gorcum


Hunebed Kniphorsbos door brand zwaar beschadigd

Het Dagblad van het Noorden schijft dat Hunebed D8 dit weekeinde door brandstichting onherstelbaar is beschadigd.Het hunebed ligt in het Strubben Kniphorstbosch, gelegen tussen Anloo en Schipborg.

Het is de derde keer dat een vuurtje is gestookt bij dit hunebed. Bij de laatste keer, twee jaar geleden, brak er een scherf af. Die werd gelijmd, maar dat is nu niet meer mogelijk.
Het hunebed is een portaalgraf, met vier dekstenen, twee sluitstenen en acht zijstenen. Het graf is vrij compleet en bevond zich tot aan de vernieling in de oorspronkelijke staat waarin het gevonden was. 


 

De Nieuwe Spieker, het periodiek van de Drents Prehistorische Vereniging is uit!!!


Neanderthalervondsten Drenthe gepresenteerd. 

Steentijdarcheologen maken na ruim drie jaar een succesvolle opgraving bij Assen bekend.
Mijlpaal in onderzoek naar Neanderthalers, koppen RTV Drenthe en het Dagblad van het Noorden.

 
In de afgelopen jaren zijn ten noorden van Assen een aardige hoeveelheid aan vuistbijlen, schrabbers en vuursteenafslagen (afval) opgegraven. De vondsten zijn minimaal 50.000 jaar oud uniek voor Noord-Nederland.  
Volgens een Marcel Niekus  gaat het om een recordvondst. Nooit eerder werden in Noord-Nederland zoveel vuistbijlen en andere vuursteenvondsten op één plek gevonden. De exacte locatie van het vroegere Neanderthalerkamp wordt nog steeds geheim gehouden.
 
Volgens onderzoeker Marcel Niekus gaat het om een steentijdkampement, een plek waar ook het gevangen wild moet zijn geslacht. De Neanderthalers van Drenthe hebben hier maar kort gewoond. Ze trokken achter het wild, in feite hun eten, aan.
 
Tentoonstelling in Nuis
In het Noordelijk Archeologisch Depot in Nuis zijn de vondsten op afspraak te bezichtigen. Het Drents Museum wil op termijn ook een aantal van de vondsten tentoonstellen.
 
Het Wetenschappelijk Fonds van de DPV heeft voor het onderzoek een bedrag ter beschikking gesteld.  
 
Zie: www.rtvdrenthe.nl/nieuws/50000-jaar-oude-vuistbijlen-zijn-te-bezichtigen-nuis

Zie rechts als bijlagen het DvhN


Archeologische Verenigingen Noord-Nederland treffen elkaar in de schatkamer van het noorden

 
Op zaterdag 14 februari hebben de archeologische verenigingen in Noord-Nederland gezamenlijk een archeologische dag in het Noordelijk Archeologisch Depot georganiseerd. Vanuit de vier verenigingen, AWN Afd. 1 Noord-Nederland, de Drents Prehistorische Vereniging, de Vereniging voor Terpenonderzoek en het Argeologysk Wurkferbân van de Fryske Akademy , werden presentaties over hun archeologisch vrijwilligerswerk gegeven. De beheerders van het Archeologisch Depot zetten de deuren van het depot wagenwijd open. Ongeveer 130 deelnemers konden deelnemen aan een uitgebreide bezichtiging en uitleg van depotbeheerder Dr. Ernst Taayke. Zij hebben hiermee een beeld gevormd van het depot waar de vele tienduizenden vondsten uit Noord-Nederland liggen opgeslagen.  Een ware schatkamer van vondsten uit het verleden. Een aantal bezoekers hebben de kans gegrepen om vondsten te laten beoordelen.
Al met al was het een geslaagde dag!











 

 

facebook linkedin