Archeologische excursie naar de Harz

 
De Drents Prehistorische Vereniging organiseert elk jaar een archeologische excursie naar het buitenland en net als in voorgaande jaren kunnen ook de leden van zuster-verenigingen hieraan deelnemen. De excursie van het komend jaar heeft als reisdoel de Harz en op de heen- en terugreis zullen ook enkele andere locaties in Noord-Duitsland bezocht worden. De excursie wordt gehouden van 30 mei tot 3 juni 2017. Hieronder volgt een greep uit het interessante programma.
 
De Harz is een prachtig gebied met veel mooie archeologische locaties en het wordt dan ook een afwisselende reis met veel excursiepunten. Voor de geschiedenis van de Harz zijn vooral de zilvermijnen, die vanaf de 10de eeuw geëxploiteerd werden, van groot belang geweest. Dit rijke bezit was de reden dat de keizers en koningen van het Duitse rijk hier hun Pfalzen (paleisburchten) bouwden. We zullen er enkele van bezoeken en in de ertsmijn van Rammelsberg (Unesco werelderfgoed) waar het allemaal begon gaan we ‘ondergronds’. Ook bezoeken we enkele kerken en een klooster uit dezelfde periode, waaronder de schitterende vroeg-romaanse kerk van Gernrode. Ook de prehistorie komt aan bod in de vorm van twee hunebedden en grafvelden uit de Bronstijd en de IJzertijd. Een bijzondere plek is de Harzhorn waar omstreeks het jaar 235 na Chr. een veldslag tussen Romeinen en Germanen plaatsvond. Dit alles bezoeken we vanuit de historische plaatsen Goslar en Quedlinburg.
 
Gedurende de geheel verzorgde reis verblijven we voor een schappelijke prijs in goede hotels. De reis staat onder leiding van Pieter den Hengst (archeoloog) en Anneke van Rhijn (organisatie), met op enkele plaatsen een rondleiding door lokale gidsen. Mocht u belangstelling hebben, bezoek dan www.dpv.nu waar binnenkort alle informatie te vinden zal zijn. Op de website kunt u zien hoe u zich voor deze reis kunt aanmelden. De inschrijving sluit op 28 februari 2017.




Winnaar 2016 van de W.A. van Es prijs 2016

Annet Nieuwhof, voorzitter van het Wetenschappelijk Fonds en adviseur van de DPV, is de winnaar geworden van de W.A. van Esprijs 2016 met haar proefschrift ‘Eight human skulls in a dung heap and more. Ritual practice in the terp region of the northern Netherlands 600 BC – AD 300’. De uitreiking van de prijs vond traditiegetrouw plaats tijdens de Reuvensdagen, het jaarlijkse archeologiecongres. Dit jaar in Heerlen.
Annet, van harte gefeliciteerd! 




De W.A. van Es-prijs
De W.A. van Es-prijs is een aanmoedigingsprijs van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed voor jong onderzoekstalent op het gebied van de Nederlandse archeologie. Deze archeologieprijs wordt afwisselend toegekend aan een proefschrift of een masterscriptie. Aan de prijs zijn een bedrag van € 2000,- en een oorkonde verbonden.
De W.A. van Es-prijs werd op 20 december 1988 ingesteld bij het vertrek van de toenmalige directeur van de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek, prof. dr. W.A. van Es.
 
Aan welke criteria moest Annet Nieuwhof voldoen.
Voor deze stimuleringsprijs komen publicaties in aanmerking die met de archeologie in Nederland en/of Nederland in zijn Noordwest-Europese context verband houden. Bij de instelling van de prijs in 1988 zijn de klassieke archeologie en niet-westerse archeologie expliciet uitgesloten. Studies die niet op de archeologie van Nederland en/of Nederland in zijn Noordwest-Europese context betrekking hebben, kunnen alleen in aanmerking komen indien er een expliciete inhoudelijke relatie met de archeologie van Nederland en zijn overzeese expansie gelegd wordt.


Lezingenreeks De Schatten van Drenthe

Vanaf donderdag 10 november start het Hunebedcentrum, in samenwerking met enkele partnerorganisaties, de lezingenreeks over de archeologische schatten van Drenthe. De reeks start in november 2016 en loopt door tot en met maart 2017. Gedurende deze periode zullen er 8 lezingen plaats vinden en als afsluiting vindt er een excursie plaats naar het archeologische depot te Nuis.
De lezingenreeks heeft als basis de archeologische vondsten in Drenthe gekoppeld aan onderwerpen als prehistorie, natuur, bos en veen. Dit in tegenstelling tot voorgaande lezingenreeksen waarbij de nadruk altijd lag op de indeling van (pre)historische periodes. Hieronder wordt er per lezing kort uitgelegd waar ze over gaan en wanneer ze plaats vinden. U kunt zich opgeven via email: svanwijk@hunebedcentrum.nl
Meer informatie zie: http://www.hunebednieuwscafe.nl/2016/10/lezingenreeks-de-schatten-van-drenthe/

Locatie: Hunebedcentrum, Bronnegerstraat 12, 9531 TG Borger

Tijdstip: De lezingen beginnen om 19.30 uur (de zaal is open om 19.00)

Kosten lezingenreeks + excursie: €70,- maar voor leden en medewerkers van organiserende verenigingen* geldt een korting van €5,- (dus €65,-).

Kosten losse lezing: €7,50 per lezing, maar voor leden en medewerkers van organiserende verenigingen* geldt een korting van €2,50 (dus €5,-).

Kosten excursie: €35,-
 
Hieronder vindt u een overzicht van de data en de onderwerpen:

1. Van IJstijd tot zwerfkei: ijstijdschatten in Drenthe
Donderdag 10 november 2016

2. Van Pesse’s boomstamkano tot hunebed: Prehistorische schatten in Drenthe
Donderdag 24 november 2016

3. Van Brink tot Marke: Boeren in Drenthe
Donderdag 8 december 2016

4. Van Veenweg tot turf: veenschatten in Drenthe
Donderdag 12 januari 2017

5. Van kasteel tot onderduikershol: strijdschatten in Drenthe

Donderdag 26 januari 2017

6. Van Drouwenerzand tot Sleenerbos: natuur en bos schatten in Drenthe
Donderdag 9 februari 2017

7. Van smeltwater tot de Drentse Aa: waterschatten in Drenthe
Donderdag 23 februari 2017

8. Van Kunstkei tot Van Gogh: kunstschatten in Drenthe
Donderdag 9 maart 2017

Excursie – Schatten van het archeologische depot
Zaterdag 18 maart 2017
 
Noot voor de redactie:
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Sabine van Wijk (t: 06 30745686) van het Hunebedcentrum, Bronnegerstraat 12, 9531 TG Borger, tel 0599 236374 svanwijk@hunebedcentrum.nl , www.hunebedcentrum.nl

Leden van de DPV ontvangen een korting op de cursusprijs.


 

Bodemvondstendag in Openluchtmuseum Het Hoogeland in Warffum

Op 19 november vindt van 11.00 tot 17.00 uur in Openluchtmuseum Het Hoogeland de eerste Groninger Bodemvondstendag plaats. Iedereen die weleens iets gevonden heeft of interesse heeft in detectorvondsten, kan die middag in het museum terecht. Deskundigen van het Noordelijk Archeologisch Depot (NAD) in Nuis zijn aanwezig om vondsten te determineren. De provinciaal archeoloog houdt een lezing over de laatste ontwikkelingen ten aanzien van wet- en regelgeving en diverse adviseurs kunnen u bijpraten over restauratie en behoud. 


Het was een boeiende uiteenzetting van Caroline Tulp over het Groote Veen te Eelde

Zo'n 45 leden en belangstellenden hebben met de smaakmakende uitleg van Caroline kunnen beleven wat een opgraving is en wat daarvoor komt kijken. Niet zomaar een paar putten graven. Zij gaf een kijkje in de keuken van het praktische werk van de archeoloog.



Na deze inleiding gaf zij uitleg over de resultaten van het onderzoek dat zo'n acht jaar geleden plaatsvond in Eelde waar een nieuwe wijk Groote Veen gebouwd zou gaan worden. Het archeologisch onderzoek werd uitgevoerd door De Steekproef uit Zuidhorn (Gr) waar Caroline werkt. 

Graafwerkzaamheden voor de nieuwe woningen en een multifunctioneel gebouw met vijver zouden namelijk het eerder aangetoonde esdek met de daaronder liggende archeologische resten vernietigen. Na een booronderzoek en twee proefsleuf-onderzoeken is ongeveer 5,5 hectare helemaal opgegraven. Dat maakt deze tot een van de grootste opgravingen die ooit in Noord-Nederland werden gedaan.

Er zijn 15.000 bewoningssporen aangetroffen. Deze grondsporen bestaan uit greppels, paalkuilen en paalgaten van gebouwen, kuilen en waterputten. In het veld werden delen van plattegronden wel gezien, maar het echte puzzelen begon tijdens de uitwerking. Veel gebouwen zijn na een bepaalde tijd verbouwd of aangebouwd en veel gebouw-plattegronden van verschillende perioden liggen over elkaar heen. Er zijn uiteindelijk plattegronden van 43 woonstalhuizen herkend, 20 schuren, 40 hutkommen en 239 spiekers. De structuren bleken in drie clusters te liggen.



Ook zijn meer dan 65.000 vondsten gedaan. Deze vondsten bestaan voornamelijk uit scherven aardewerk (meer dan 300 kilo), natuursteen, dierlijk bot, metalen voorwerpen en resten van metaalbewerking, glas, weefgewichten en spinklosjes.
Een topvondst betreft het graf van een mens uit de tijd van de Klokbekercultuur van zo'n 1800 v.Chr. In het graf werden als grafgiften twee klokbekers aangetroffen en een schaal uit dezelfde tijd. In het graf wat omringd is door een rond greppel werden ook twee gouden sierraden gevonden. Van het lichaam van de dode restte crematie. n.  

De bewoningssporen en de vondsten zijn geanalyseerd. Bijna alle vondsten en sporen van bewoning dateren uit de IJzertijd en Romeinse tijd, vooral de laat-Romeinse tijd. In de Romeinse tijd hebben gemiddeld vier woonstalhuizen gelijktijdig in Groote Veen gestaan. Naar schatting had de nederzetting gemiddeld 32 bewoners.

Rond 400 na Chr., in de Volksverhuizingstijd, werden de gebouwen verlaten. Na deze periode is het gebied nog wel gebruikt. Er zijn tijdens de opgraving eergetouwkrassen (ploegsporen), karrensporen en esgreppels gevonden, evenals loopgraven uit de Tweede Wereldoorlog.

Van de opgraving is een prachtig publieksboek geschreven.
Eelde, Groote Veen - De archeologie van steentijd tot Romeinse tijd
Zie verder:  www.barkhuis.nl/product_info.php?cPath=21_2&products_id=205
€47.50
ISBN-13: 9789491431944

Paar van Weerdinge wordt binnenstebuiten gekeerd

Bron: BERND OTTER - Dagblad van het Noorden, maandag 26 september 2016

Het ‘paar van Weerdinge’ gaat maandag naar het ziekenhuis in Basel voor een grondig onderzoek. Het Drents Museum hoopt wat raadsels op te lossen. In 1904 was het duo veenlijken een sensatie, omdat het niet vaak voorkomt dat er twee gemummificeerde mensen bij elkaar gevonden worden. Nu horen ze bij de rijke collectie veenlijken van het Drents Museum. Eerdere onderzoeken hebben wel uitgewezen dat het paar geen echtpaar was maar twee mannen. Maar veel vragen zijn nog open.


Akkers voor het jaar nul

Raatakkers, ofwel akkertjes van prehistorische boeren, zijn meestal vierkant. Maar op het Hijkerveld zijn ze er ook langwerpig. Uniek, stelt Smildeger Roelof Matien.

Door BERND OTTER – Dagblad van het Noorden, maandag 29 augustus 2016

Als je weet hoe je moet kijken biedt Google Earth al een verbazingwekkend kijkje in de prehistorie. Vage blokvormige structuren, vooral goed te zien in natuurgebieden, zijn te herkennen als raatakkers, ofwel celtic fields. Maar het Algemeen Hoogtebestand Nederland doet zelfs ervaren kijkers als Roelof Matien(72) likkebaarden. Deze digitale hoogtekaart onthult van alles wat het blote oog mist: karrensporen uit de middeleeuwen, al lang gedempte kasteelgrachten en plekken waar ooit meertjeswaren. Toen Matien een jaar geleden inzoom de op het Hijkerveld wist hij direct wat hij zag: raatakkers, maar dan wel heel bijzondere. Raatakkers zijn veldjes met aarden walletjes rondom, waar boeren van vóór de jaartelling – dus ruim tweeduizend jaargeleden–hun graan of vlas verbouwden en hun vee hielden. Voor een excursie over dat fenomeen zocht Matien naar illustratiemateriaal, want het is bekend dat er op het Hijkerveld zo’n 90 hectare aan blokvormige akkers lag met een groot aantal grafheuvels. Het grootste deelisindeontginningsgolfna1920 verdwenen. In1991bleeknoordelijk van de schaapskooi daar nog zo’n 3 hectare van te zien. Maar Matien vond meer dan hij verwachtte.



Vrijwel naast de schaapskooi op het Hijkerveld blijkt het resterende akkercomplex drie keer zo groot en deels met de zeer uitzonderlijke maat van 25 bij 75 meter. Tot op heden waren in Nederland alleen raatakkers bekend van pakweg 35 bij 35 meter. Uitzonderingen zijn er wel, maar een complex langwerpige akkers is niet eerder gevonden. Matien: „Ik besefte direct dat ik iets bijzonders had ontdekt. Sindsdien ben ik samen met de deskundigen op dit gebied op zoek naar soortgelijke complexen en naar het waarom van de afwijkende vorm.” De digitale hoogtekaart onthult zo’n vijftig langeakkers, samen zo’n 10 hectare. Ook deskundigen als provinciaalarcheoloog Wijnand van der Sanden, Stijn Arnoldussen en Theo Spek van de Groningse universiteit beoordelen het complex als uitzonderlijk. Het Hijkerveld wordt er voor belangstellenden in onze vroegste geschiedenis alleen maar interessanter door. Tussen 3000 en 2000 jaar geleden was er een boerennederzetting. Op minstens vijftien plekken hebben boerderijen gestaan te midden van omwalde akkertjes. Als je ter plekke gaat kijken zijn de wallen tussen de oeroude akkers lastig te zien, vanwege bomen en hoog gras.
De walletjes zijn boven dien erg afgevlakt tot zo’n15 tot 35 centimeter.



Hoe ze zijn gevormd en waarom ze meestal vierkant zijn is niet zeker, omdat er nog niet zo heel lang diepgravend onderzoek naar wordt gedaan. Stijn Arnoldussen probeert de raadsels met hypermoderne technieken te ontrafelen. Hij gaat ervan uit dat de akkers zijn bewerkt met een primitieve door een os getrokken ploeg, waarbij stenen, onkruid en eigenlijk alles wat de boer niet op zijn land wilde aan de kant werd gelegd. Ze kunnen wel duizend jaar in gebruik zijn geweest. De wallen hielden stuifzand en zwerven de beesten tegen. Maar waarom er op het Hijkerveld opeens langwerpige akkers zijn gemaakt, is nog net zo onverklaarbaar als het vrij plotselinge vertrek van de boeren ergens rond het begin van de jaartelling. Roelof Matien houdt het er voor als nog op technische ontwikkelingen in de toenmalige akkerbouw. Het kan duiden op een nieuwe landbouwmethode. „Misschien dat ze er achter kwamen dat je met langere akkers de ploeg minder vaak hoefde te keren”, gist Matien. Stichting Het Drentse Landschap heeft plannen om de oeroude boerenactiviteit ter plekke beter herkenbaar te maken.
 


 

Tentoonstelling ‘Het geheim van Oek’ in het Hunebedcentrum in Borger



Op vrijdag 15 juli opende gedeputeerde Cees Bijl van Provincie Drenthe de tentoonstelling ‘Het geheim van Oek’ in het Hunebedcentrum te Borger.

‘Het geheim van Oek’ vertelt op basis van archeologische gegevens en voorwerpen het verhaal van een zesjarig hunebedbouwerskind en zijn familie. De tentoonstelling toont de werkelijkheid achter het dagelijks leven in de prehistorie en is gebaseerd op de boekenserie ‘De Wereld van Oek’.

In de expositie staat het verhaal centraal. De prehistorische gebruiksvoorwerpen lichten een tipje van de sluier van het dagelijks leven van de hunebedbouwers op. Vuurstenen bijlen, schrabbers, pijlpunten, maar ook de monumentale hunebedden zelf, geven soms aanwijzingen, soms bewijzen voor het dagelijks leven van boeren in Drenthe van 5000 jaar geleden.

In de boekenserie ‘De Wereld van Oek’ wordt getracht de prehistorische werkelijkheid zo dicht mogelijk te benaderen. In de expositie worden daarbij de achtergronden in beeld gebracht.

De tentoonstelling is geschikt voor kinderen, maar ook voor hun ouders en grootouders. Jong en oud kunnen zich even in de voetsporen wanen van een hunebedbouwer.

De expositie is te zien tot 30 juni volgend jaar.
 

De expositie is mede door een financiele bijdrage vanuit het Wetenschappelijk Fonds van de DPV tot stand gekomen.


Mysterie in het veen



Het Drents Museum geeft voor de tweede keer een kinderboek uit over het beroemde Meisje van Yde. ‘Mysterie in het veen’ zo is de naam van het boek. Het gaat over het meisje dat in het voorjaar van 1897 door twee Drentse veenarbeiders werd gevonden.
‘Mysterie in het veen’ is geschreven door Jan van Zijverden en Sieger Zuidersma nam de illustraties op zich. Het boek gaat over de vraag hoe een meisje van zestien jaar oud in het veen terechtkomt, hoe ze is gevonden en wat er daarna is gebeurd. Hoe onderzoekers steeds meer te weten kwamen over het leven van het Meisje van Yde. In het verhaal komen ook andere wereldberoemde mummies voorbij, zoals de man van Tollund, Ötzi en Juanita.
Het meisje moet geleefd hebben in de periode 40 voor Christus en 50 na Christus, in de Late IJzertijd. In 1994, bijna 100 jaar na de ontdekking van haar lijk, kreeg ze een gezicht. Die reconstructie, een wassen hoofd, maakte haar wereldberoemd.
Blader door het boek:

https://issuu.com/wbooks/docs/meisje_van_yde_bladerpdf

Het boek is verkrijgbaar bij de boekhandel:

Auteurs: Karen Mertens en Jan van Zijverden
ISBN 9789462581029
Prijs € 14,95


Activiteiten voor het komende najaar.

Dinsdag 4 oktober, lezing door drs Caroline Tulp: Groote Veen te Eelde. Een verhaal over een Klokbekergraf uit het Neolithicum en een nederzetting uit de IJzertijd - Romeinse tijd.

Zaterdag 29 oktober, DPV Najaarsexcursie naar Romeins Utrecht en de De Meern.

Dinsdag 1 november, lezing door Karla de Roest - Wat je niet ziet, bestaat niet? Afscheidsrituelen in de IJzertijd.

Dinsdag 6 december, lezing door dr Henk van der Velde over de opgraving van een Trechterbekergrafveld/nederzetting bij Dalfsen.

De lezingen vinden plaats in de Open Hof, Sleutelbloemstraat 1, Assen, aanvang steeds om 19.30 uur.


 

 

facebook linkedin