De veenontginningen in Friesland
van de ijzertijd en Romeinse tijd
Lezing door Marco Bakker om 19:30 uur in De Open Hof aan de Sleutelbloemstraat 1 te Assen.
DPV lezingen zijn vrij toegankelijk voor leden en niet-leden, opgave vooraf is niet nodig.
Het Friesland van de ijzertijd en Romeinse tijd is vooral bekend van de terpen op de kwelders. Veel minder bekend bij het grote publiek is dat er in die periode ook al op het aangrenzende veen werd gewoond. De eerste sporen van die vroege veenbewoning werden al ontdekt in de 20e eeuw, maar wat die mensen deden in dat moerassige gebied was lange tijd discussie. In 2013 is daarom een promotieonderzoek gestart vanuit de Rijksuniversiteit Groningen om meer licht te schijnen over die vroege veenbewoning. In het kader van dat onderzoek is toen ook veel veldwerk verricht, waaronder opgravingen van vroegere nederzettingen in het (voormalige) Friese veengebied en een overslibde dijk die meer dan 2000 jaar geleden is aangelegd.
Een van de belangrijkste inzichten is dat de drijfveer achter deze ontginningen het creëren van een agrarisch cultuurlandschap was. Andere activiteiten, zoals turfwinning, waren van secundair belang. Een ander belangrijk inzicht is dat deze ontginningen allesbehalve duurzaam waren. De ontwatering door sloten veroorzaakte bodemdaling. Daardoor werden de ontgonnen landen steeds natter. Dit dwong de bewoners uiteindelijk om nieuw veen te ontginnen en hun nederzettingen te verplaatsen. Interessant is dat de verlaten landerijen over tijd geleidelijk weer ophoogden, vooral door afzetting van zeeklei. Hierdoor herstelde de balans zich enigszins en werden deze landerijen over tijd weer geschikt voor bewoning en agrarische activiteiten. In veel van de opgegraven nederzettingen zijn sporen gevonden van dergelijke herbewoning en in sommige gevallen is er sprake van meerdere fasen van verlating en herbewoning. Uit het onderzoek blijkt verder dat het einde van deze ontginningen aansluit bij de bevolkingsafname in het terpengebied van de 3e en vroege 4e eeuw n.C.
Dr. Marco Bakker is een archeoloog en onderzoeker verbonden aan het Groninger Instituut voor Archeologie van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG). Zijn werk richt zich vooral op de archeologie en landschapsgeschiedenis van Noordwest-Europa.
Overzicht van de opgraving Sneek-Harinxmaland in 2014 (bron: Toonbeeld B.V.)
